ĐÀM CÔNG... (ĐÀM QUÝ CÔNG)
GS,TS Đàm Đức Vượng
Theo nghiên cứu của tôi (ĐĐV), ông tổ Họ Đàm Công… ở làng Kim Bảng, xã Hương Mạc, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, xuất hiện sớm, vào khoảng từ năm 43 (có tài liệu viết từ năm 25) đến năm 220, thời Đông Hán thống trị1.
Theo tác giả Đàm Thận Sơn trong bài "Uống nước nhớ nguồn, tri ân công đức tổ tiên", thì dòng họ Đàm Thận... ở làng Me, xã Ông Mặc, tổng Nghĩa Lập, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, đạo Kinh Bắc (nay là thôn Hương Mạc, xã Hương Mạc, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) xuất hiện đầu tiên từ cuối Triều Trần. Người đặt nền móng phát tích theo gia phả của dòng họ này là Di tổ hiệu Đàm Vô Tâm (chưa rõ ngày, tháng, năm, sinh). Ông sinh được hai người con trai là Đàm Trung Khoa và Đàm Minh Đạo. Đàm Minh Đạo sinh ra Đàm Thận Huy vào năm Quý Mùi (1463) và Đàm Thận Giản vào năm Bính Thân (1466). Đàm Thận Huy là con trai trưởng của ông Đàm Minh Đạo.
Theo tài liệu của Đàm Đình Phúc và Đàm Xuân Hải (Đàm Đình Hải), dòng Họ Đàm Đình… cũng xuất hiện sớm ở Hương Mạc, Từ Sơn, Bắc Ninh.
Như vậy, Họ Đàm ở Hương Mạc, Từ Sơn, Bắc Ninh có ba dòng: Dòng Đàm Công…, dòng Đàm Thận…, dòng Đàm Đình... Cả ba dòng Họ Đàm ở Hương Mạc chưa rõ xuất xứ từ đâu đến.
Về dòng Đàm Công, trải qua nhiều đời, đến đời Đàm Quý Công, con cháu phát triển rất nhanh, gọi là dòng Chi Đàm Công… Về sau, nhiều người lấy tên đệm là Đàm Công… rồi điền tên mình vào gọi là Đàm Công… như Đàm Công Trường, Đàm Công Hiệu,… Nhưng cũng có nhiều người thay đổi tên đệm giữa, mà vẫn thuộc dòng chi Đàm Công...
Tổ tiên của dòng Chi Đàm Công… là cụ Đàm Hoàn (Hoàn Đàm), rồi đến Đàm Phúc An…, Đàm Thị Thiềm Nương mẹ đẻ ra Vua Đinh Tiên Hoàng. Cụ tổ bà (vợ cụ Đàm Hoàn) tên hiệu là Từ Tại.
Theo gia phả Nhà thờ “Đàm tộc Từ Đường” ở thôn Xuân Dục, xã Yên Thường, huyện Gia Lâm, Hà Nội2, thì Đàm Quý Công (Đàm Công), tên húy là Phúc Trạch, tên thụy là An Khê, con trai thứ của cụ Đàm Đôn Trực. Cụ Đàm Đôn Trực là một người nông dân thuần túy. Nhưng đến đời các con của cụ, trong đó có Đàm Quý Công (Đàm Công…), thì bắt đầu học hành thi cử đỗ đạt và làm quan. Đàm Quý Công (Đàm Công…) là em ruột Thượng thư Đàm Công Tiêu, chú ruột Đô thống Đại tướng quân Đàm Công Trường. Ông là cháu đời thứ sáu của cụ Tổ Đàm Phúc An và đời thứ ba của cụ Đàm Duy Thạch.
Nguồn gốc của dòng Đàm Công… là từ làng Kim Bảng, xã Hương Mạc, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.
Đàm Quý Công (Đàm Công…) sinh vào khoảng năm 1530 (Canh Dần), gối từ Triều Mạc Đăng Doanh sang Triều Lê Trang Tông của dòng Triều Lê Trung Hưng. Đàm Quý Công thi đỗ tiến sĩ3, ra làm quan, giữ chức “Cẩn sự”, một chức quan chuyên làm công việc giữ gìn thư tịch, văn tự nội bộ của Triều đình. Ông được Nhà Vua sắc phong vào khoảng năm Kỷ Tỵ (1569). Sau đó, ra làm Tri phủ Thuận An. Khi đó, phủ Thuận An thuộc trấn Kinh Bắc, gồm 5 huyện: Gia Lâm, Lương Tài, Siêu Loại, Gia Định, Văn Giang (nay là Thuận An và Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh).
Chưa rõ năm mất của Đàm Quý Công.
Theo tài liệu của Đại tá, PGS,TS Đàm Trọng Thắng (Chi Phúc Lâm) và Nhà Doanh nghiệp Đàm Quang Trung (Chi An Trai), dòng chi Đàm Công… ngày càng phát triển, ở rải rác nhiều nơi, tha phương cầu thực; chia làm 5 chi.
- Chi 1 của dòng Đàm Công… ở xã Mai Động, huyện Đông Ngàn (Đông Ngạn), phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh; rồi đổi tên là làng Kim Bảng, xã Mai Động, tổng Nghĩa Lập, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh; nay là làng Kim Bảng, xã Hương Mạc, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Kim Bảng là Chi gốc, Chi trưởng của dòng Đàm Công...
- Chi 2 của dòng Đàm Công… ở thôn Xuân Dục, Yên Thường, Gia Lâm, Hà Nội (Trước là thôn Xuân Dục, xã An Thường, tổng An Thường, huyện Đông Ngạn, tỉnh Bắc Ninh; trước nữa là thôn Xuân Dục, xã Yên Thường, huyện Đông Ngàn). Cụ tổ ông đầu tiên của chi này là Đàm Duy Thạch (tức Đàm Quý Công tự Duy Thạch), tên thụy là An Khê. Cụ tổ bà tên hiệu là Từ Đức, tên húy là Yến An Nhân.
- Chi 3 của dòng Đàm Công… ở thôn Nhân Huệ, xã Mai Lĩnh, tổng Đồng Dương, phủ Ứng Hòa, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội). Trước kia là thôn Nhân Huệ, xã Mai Lĩnh, tổng Đồng Dương, huyện Thanh Oai, phủ Ứng Hòa, Hà Tây. Cụ tổ ông đầu tiên của Chi này là Đàm Phúc Khang (Đàm Quý Công tự Phúc Khang). Cụ tổ bà tên hiệu Từ An.
- Chi 4 của dòng Đàm Công… ở xã Phúc Lâm, huyện Mỹ Đức, Hà Nội (Trước kia là thôn Phúc Lâm, tổng Hoàng Xá, huyện An Đức, phủ Mỹ Đức, Hà Nội). Sau này, Chi 4 Phúc Lâm thuộc dòng Chi Đàm Công đều lấy hiệu đệm của họ là Đàm Trọng... (như Đại tá, PGS,TS Đàm Trọng Thắng...). Cụ tổ đầu tiên của Chi này là Đàm Tuấn Dị (tức Đàm Quý Công tự Tuấn Dị). Cụ tổ bà tên hiệu là Từ Thanh.
- Chi 5 dòng Đàm Công… ở thôn An Trai, xã Vân Canh, tổng Phương Canh, huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức, Hà Nội (Trước kia là thôn Vân Hoàng (An Tề), xã Vân Canh, tổng Phương Tiện, huyện Từ Liêm, phủ Hoài Đức, Hà Nội). Cụ tổ đầu tiên của Chi này là Đàm Phúc Sơn (tức Đàm Quý Công tự Phúc Sơn). Cụ tổ bà tên hiệu là Từ Huệ. Tên đệm của dòng chi này thường lấy khác nhau (như Nhà doanh nghiệp Đàm Quang Trung...).
.jpg)
Đến năm Thành Thái thứ 7 (1895 - Ất Mùi), đại diện cho 2 chi là Kim Bảng và Xuân Dục và 3 chi ở Hà Tây trước đây là Nhân Huệ, Phúc Lâm, An Trai họp ở Từ đường Đàm Công… lập ra Phả ước, gọi là “Ngũ chi Phả ước” và viết bài văn tế tổ: “Ngũ chi tiên tổ tế văn”.
Vấn đề dòng họ Đàm Công…, dòng họ Đàm Thận…, dòng họ Đàm Đình… ở Hương Mạc, Từ Sơn, Bắc Ninh còn phải tiếp tục nghiên cứu, vì có nhiều tài liệu viết khác nhau về xuất xứ đầu tiên của các dòng họ này và các tài liệu đó cũng không đưa ra một kết luận nào thật chính xác.
------
1. Tên nước Việt Nam thời Nhà Đông Hán thống trị, ban đầu là Giao Chỉ (Giao Chỉ Thứ sử Bộ, gọi tắt là Giao Chỉ Bộ). Cuối thời Đông Hán, khoảng năm 203, đổi tên là Giao Châu. Nhà Đông Hán coi nước Giao Chỉ (Giao Châu) như một bộ phận (quận, huyện).
2. Năm 2008, Nhà thờ Họ Đàm (Đàm Tộc Từ Đường) ở thôn Xuân Dục, xã Yên Thường, huyện Gia Lâm, Hà Nội, được Ủy ban Nhân dân Hà Nội ra quyết định công nhận là Di tích Lịch sử kiến trúc nghệ thuật.
3. Trong gia phả nhà thờ “Đàm Tộc Từ Đường” ở thôn Xuân Dục, xã Yên Thường huyện Gia Lâm ghi rõ Đàm Quý Công thi đỗ tiến sĩ.
(Đăng bài: Quỳnh Nga)
